Hendrika Hofhuis

De laatste waterproef van Nederland

Hendrika Hofhuis was de laatste vrouw in Nederland die een zogenaamde 'waterproef' onderging na een beschuldiging van hekserij.

Een beschuldiging zaait twijfel

Op 16 maart 1823 had zich om drie uur 's middags een belangstellende menigte verzameld aan de kade van de Twickelse Vaart in het Twentse dorp Deldenerbroek. De tweehonderd aanwezigen, ongeveer de helft van het dorp, waren per brief uitgenodigd om die middag een zeker spektakel bij te wonen. De brief was geschreven door Hendrika Hofhuis, een 43-jarige boerin die aan de vaart woonde. Over Hendrika ging in het dorp het gerucht rond dat zij een heks zou zijn. Zij was beschuldigd door haar buurvrouw Jenneke ter Horst. In november was zij bevallen van een zoon en in december was Hendrika op kraamvisite geweest. Jenneke verkeerde echter in een slechte toestand, waarvoor zij Hendrika verantwoordelijk hield: "Gij hoeft mij niet aan te spreken, want hoe meer gij zulks doet, hoe slechter ik word." Toen zij Hendrika de deur wees, noemde zij haar een 'toverheks' en beweerde dat zij haar had behekst.

Hendrika neemt het heft in eigen handen

Deze beschuldiging leidde tot geruchten en roddels, die zelfs na ongeveer drie maanden nog niet waren verdwenen. Hendrika besloot deze geruchten echter zelf voor eens en voor altijd de kop in te drukken. In het bijzijn van haar beschuldiger en een groot deel van het dorp begaf zij zich naar de vaart. Vastgebonden aan een touw, en alleen gekleed in een broek van haar man, liep zij het water in. Zodra zij zonk, zou haar onschuld bewezen zijn en werd zij uit het water gehaald. Daarmee was de laatste 'waterproef' in Nederland voltrokken.

Een zaak die 'vriendelijk' werd afgedaan

Toen de schout, Putnam Cremer, er lucht van kreeg, stelde hij een onderzoek in. In zijn verslag schreef hij dat hij de bijeenkomst zou hebben verboden als hij ervan had geweten. Omdat Hendrika deze waterproef op eigen initiatief had ondergaan, werd echter niet tot gerechtelijke vervolging overgegaan. Bovendien was de zaak volgens de schout 'op een vriendelijke manier' afgedaan.

Een middeleeuws overblijfsel of toch niet?

Over deze gebeurtenis verscheen een bericht in de Overijsselse Courant, waarin zij werd beschreven als iets dat eigenlijk niet in deze 'moderne' eeuw thuishoorde. Het zou een abnormaliteit zijn: een overblijfsel uit "de domste tijden der duistere middeleeuwen". Ruim een eeuw later, in 1940, werd het incident in Deldenerbroek opnieuw beschreven in de Provinciale Overijsselsche en Zwolse Courant. In dit krantenbericht werd echter vermeld dat het geloof in hekserij in Nederland op veel plaatsen nog altijd voortleefde en dat beschuldigingen bleven voorkomen. In de 140 jaar na de laatste waterproef zijn in de provincie Overijssel grofweg dertig incidenten aan te wijzen waarbij sprake zou zijn geweest van 'hekserij'. Het laatste geval speelde zich af in 1963 in het Twentse Bruinehaar.